Sửa đổi, bổ sung Hiến pháp: Đề nghị giữ quyền chất vấn của đại biểu HĐND đối với Chánh án TAND, Viện trưởng VKSND
Nhiều đại biểu kiến nghị giữ nguyên quy định về quyền chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân đối với Chánh án Toà án nhân dân và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân trong Hiến pháp.
Sáng 14/5, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ 9, Quốc hội tiến hành thảo luận ở hội trường về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 (lần thứ nhất). Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp.
Một trong nhiều nội dung được các đại biểu quan tâm cho ý kiến là về việc thu hẹp quyền chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân quy định tại khoản 5 Điều 1 của dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 115 Hiến pháp 2013.
Ban soạn thảo đưa ra hai lý do để bỏ quyền chất vấn của đại biểu HĐND đối với Chánh án Toà án nhân dân (TAND), Viện trưởng Viện kiểm sát nhân (VKSND). Lý do thứ nhất là, sắp tới, theo chủ trương của Đảng về kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện, sẽ không tổ chức TAND và VKSND cấp huyện mà thay thế bằng các TAND, VKSND khu vực không gắn với đơn vị hành chính cụ thể, nên không có HĐND ngang cấp để thực hiện quyền chất vấn.
Lý do thứ hai là, tuy Hiến pháp không quy định thẩm quyền chất vấn, HĐND vẫn thực hiện được thẩm quyền giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương (bao gồm giám sát hoạt động của TAND, VKSND và các cơ quan nhà nước khác trên địa bàn) và HĐND vẫn có quyền kiến nghị với các cơ quan, tổ chức hữu quan.
Tuy nhiên, nhiều đại biểu không đồng tình với các lập luận này và đề nghị xem xét giữ lại quy định về thẩm quyền chất vấn của đại biểu HĐND đối với Chánh án TAND, Viện trưởng VKSND.
Không thể đánh đồng chất vấn với các hình thức giám sát khác
Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thuý (Đoàn Đà Nẵng)
Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thuý (Đoàn Đà Nẵng) phân tích, trong đổi mới cơ cấu sắp tới, bên cạnh TAND, VKSND khu vực, vẫn còn TAND, VKSND cấp tỉnh. Do đó, rất khó thuyết phục đại biểu HĐND cấp tỉnh và cử tri vì sao họ không còn được quyền chất vấn người đứng đầu 2 cơ quan này như Hiến pháp 2013 quy định.
Hơn nữa, TAND, VKSND khu vực tuy không gắn với đơn vị hành chính cụ thể, nhưng những cơ quan đó vẫn khởi tố, truy tố, xét xử công dân của những đơn vị hành chính cụ thể mà đại biểu HĐNĐ là đại diện.
“Không lẽ TAND, VKSND khu vực sẽ là những cơ quan tư pháp duy nhất ở nước ta nằm ngoài sự giám sát bằng hình thức chất vấn của đại biểu HĐND? Nếu vậy thì dân bị oan sai sẽ nhờ cậy ai chất vấn để bảo vệ quyền lợi của họ?”- đại biểu bày tỏ.
Đại biểu nhấn mạnh, điều đáng quan ngại là lập luận của Ban soạn thảo đã đánh đồng các hình thức giám sát khác nhau, trong khi chúng có ý nghĩa, vai trò và hiệu lực pháp lý rất khác nhau. Giám sát việc tuân thủ Hiến pháp, pháp luật và quyền kiến nghị hoàn toàn không thể thay thế cho quyền chất vấn – vốn là hình thức giám sát trực tiếp, công khai, buộc người bị chất vấn phải trả lời trực tiếp và chịu trách nhiệm về lời trả lời của mình.
Không có quyền chất vấn, đại biểu HĐND sẽ khó có thể yêu cầu Chánh án hoặc Viện trưởng ra trước kỳ họp HĐND để trả lời cụ thể từng vấn đề, đối thoại công khai với đại biểu và cử tri.
Trong điều kiện hiện nay, chất vấn là cơ chế hiệu quả hiếm hoi để đại biểu HĐND và rộng hơn là cử tri, Nhân dân địa phương yêu cầu thông tin, trao đổi trực tiếp với Chánh án TAND, Viện trưởng VKSND. Do đó, nhận định rằng “HĐND vẫn giám sát được” là chưa phản ánh đúng thực tiễn hoạt động giám sát.
Đại biểu cũng cho rằng, việc Hiến pháp không còn quy định thẩm quyền chất vấn của đại biểu HĐND đối với Chánh án TAND và Viện trưởng VKSND đi ngược lại với Nghị quyết số 27-NQ/TW về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Nghị quyết 27 nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công rành mạch, phối hợp chặt chẽ và tăng cường kiểm soát quyền lực bên trong mỗi cơ quan và giữa các cơ quan
(ĐCSVN) – Nhiều đại biểu kiến nghị giữ nguyên quy định về quyền chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân dân đối với Chánh án Toà án nhân dân và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân trong Hiến pháp.
.
Nghị quyết cũng đòi hỏi: “Kết hợp chặt chẽ, hiệu quả các cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực nhà nước của Ðảng, Nhà nước và Nhân dân; thực hiện đầy đủ nguyên tắc tập trung dân chủ, trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch trong từng cơ quan nhà nước”.
Cùng quan điểm, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa (Đoàn Lạng Sơn) cho rằng chất vấn là một công cụ giám sát quan trọng nhằm đảm bảo các cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm giải trình trước Đại biểu dân cử và Nhân dân. Nếu cho rằng việc chất vấn của đại biểu HĐND đối với Chánh án và Viện trưởng làm ảnh hưởng đến tính độc lập của tư pháp thì sẽ rất khó lý giải quyền chất vấn của ĐBQH đối với Chánh án TANDTC và Viện trưởng VKSNDTC.
Bên cạnh đó, chất vấn của đại biểu HĐND không nhằm can thiệp vào nội dung xét xử hay truy tố của vụ án cụ thể, mà tập trung vào trách nhiệm quản lý, việc tổ chức thi hành và tuân thủ pháp luật của Chánh án và Viện trưởng. Việc duy trì quyền chất vấn là cần thiết để đảm bảo tính công khai, minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động tư pháp.
Đề nghị bổ sung đối tượng chất vấn
Đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân (Đoàn Bình Dương)
Đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Xuân (Đoàn Bình Dương) không chỉ kiến nghị giữ nguyên đối tượng được chất vấn như trong Hiến pháp 2013, mà còn đề xuất bổ sung thêm đối tượng được chất vấn gồm “các cơ quan nhà nước khác trong việc thực hiện pháp luật tại địa phương”.
Đại biểu cho rằng, bổ sung đối tượng này sẽ giúp cho việc thực hiện trách nhiệm giải trình trong thực hiện chính sách, pháp luật và thực thi công vụ trên địa bàn được tốt hơn, nhất là trong điều kiện các cơ quan như: VKSND, TAND hay cơ quan Thuế, Hải quan, Kho bạc, Bảo hiểm xã hội, Ngân hàng chính sách xã hội, được tổ chức ở cấp tỉnh và tổ chức theo khu vực trong từng tỉnh, thành phố.
Hơn nữa, cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng phân cấp, phân quyền ngày càng mạnh cho các địa phương và bộ, ngành trung ương, trong đó có các cơ quan ngành dọc của Trung ương tại địa phương.
“Việc mở rộng đối tượng được chất vấn của đại biểu dân cử sẽ giúp cho HĐND nói riêng, cơ quan Nhà nước cấp trên tăng cường giám sát, kiểm soát tốt việc thực hiện quyền lực Nhà nước tại địa phương” – đại biểu nhận định.
Đại biểu chỉ rõ, việc bổ sung đối tượng được chất vấn này cũng phù hợp với quy định của Hiến pháp hiện hành. Cụ thể, tại khoản 2 điều 8 Hiến pháp năm 2013, quy định: “Các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải tôn trọng Nhân dân, tận tụy phục vụ Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của Nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền”.
Điều này nhấn mạnh các cơ quan nhà nước phải chịu sự giám sát của Nhân dân (không có giới hạn phạm vi là cơ quan nào) mà đại biểu HĐND là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân địa phương, vì vậy các cơ quan nhà nước tại địa phương chịu sự giám sát của Nhân dân thông qua chất vấn của đại biểu là phù hợp với các quy định khác của Hiến pháp.
Đồng thời, tại Điều 113 của Hiến pháp 2013 quy định: “Hội đồng nhân dân quyết định các vấn đề của địa phương do luật định; giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương và việc thực./.
Theo Kim Thanh/ dangcongsan.vn
Link nguồn: https://dangcongsan.vn/noidung/tintuc/Lists/Tinhoatdong/View_Detail.aspx?ItemID=5766
