Làng nghề chế biến cá khô Gia Thuận: Giữ hồn truyền thống, mở hướng phát triển bền vững

Nghề truyền thống tạo sinh kế cho hàng trăm lao động

Theo ông Huỳnh Thanh Toàn, Chủ tịch UBND xã Gia Thuận, nghề chế biến cá khô xuất hiện từ lâu đời nhằm tiêu thụ nguồn hải sản dồi dào mà ngư dân đánh bắt được. Hiện nay, khu phố Chợ 1 và khu phố Chợ 2 là hai điểm tập trung chính của làng nghề, với khoảng 38% trong tổng số 1.338 hộ dân tham gia chế biến thủy sản. Nhờ đó, 500 lao động địa phương có việc làm thường xuyên, trong đó đa phần là lao động nữ.

Thu nhập của người làm nghề tuy chưa cao nhưng ổn định, dao động từ 100.000 – 130.000 đồng/ngày. Với những cơ sở sản xuất quy mô lớn, thu nhập bình quân của công nhân có thể đạt 3,5 – 4 triệu đồng/tháng, thậm chí tăng thêm trong mùa cao điểm khi lượng cá về nhiều.

Sản lượng lớn, thị trường rộng mở

Hằng năm, các cơ sở chế biến tại Gia Thuận tiêu thụ khoảng 5.000 tấn cá tươi, trị giá hơn 50 tỷ đồng, để sản xuất khoảng 1.500 tấn cá khô các loại như cá mối, cá lưỡi trâu, cá chỉ vàng, cá đổng, cá lù đù… Sản phẩm cá khô Gia Thuận hiện được phân phối rộng rãi, từ các chợ truyền thống trong tỉnh đến những thị trường lớn như TP.HCM, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Tây Ninh và các tỉnh lân cận.

Chị Trần Thị Thu, chủ cơ sở chế biến hải sản lâu đời tại khu phố Chợ 2, cho biết: “Nhu cầu tiêu thụ cá khô những năm gần đây rất lớn, nhiều khi sản phẩm làm ra không đủ bán. Trung bình mỗi ngày cơ sở của tôi cung cấp khoảng 1 tấn cá khô, chủ yếu là cá mối, cá đổng, cá lưỡi trâu cho thị trường TP.HCM và các tỉnh miền Tây.”

Không chỉ bán lẻ, nhiều hộ còn trở thành đầu mối thu gom để cung cấp cho các chủ vựa, góp phần mở rộng kênh phân phối, nâng cao giá trị sản phẩm.

Giữ hồn nghề qua quy trình chế biến truyền thống

Điểm đặc trưng của cá khô Gia Thuận nằm ở quy trình chế biến thủ công, được truyền từ đời này sang đời khác. Cá sau khi đánh bắt được làm sạch vây, vảy, ruột, sau đó ướp muối hoặc tẩm gia vị và xếp lên giàn phơi nắng. Mỗi ngày, cá phải được trở ít nhất 2 lần để đảm bảo độ khô đều. Nếu thời tiết thuận lợi, chỉ cần phơi 2 nắng là sản phẩm đã đạt yêu cầu.

Tuy nhiên, nghề này phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Vào mùa nắng, cá khô đẹp, chi phí sản xuất thấp; còn mùa mưa, các cơ sở buộc phải sấy bằng nhiệt, vừa tăng chi phí vừa khó đảm bảo hương vị tự nhiên. Hiện tại, hầu hết cơ sở vẫn sử dụng bếp than tổ ong kết hợp quạt đẩy hơi nóng, một phương pháp thủ công đòi hỏi tay nghề cao để kiểm soát nhiệt độ. Nếu nhiệt quá thấp, cá không khô đạt chuẩn; ngược lại, quá cao sẽ khiến thịt cá bị chín, làm giảm giá trị sản phẩm.

Những khó khăn và nhu cầu đầu tư hạ tầng

Dù tiềm năng lớn, nghề chế biến cá khô Gia Thuận đang đối mặt với nhiều thách thức:

Phụ thuộc nguồn nguyên liệu: sản lượng cá khô phụ thuộc vào kết quả đánh bắt của tàu cá.

Thiếu cơ sở hạ tầng hiện đại: đa phần vẫn chế biến thủ công, thiếu kho lạnh, nhà sơ chế, hệ thống phơi sấy đạt chuẩn.

Áp lực vệ sinh an toàn thực phẩm: nhu cầu tiêu dùng tăng nhưng quy trình sản xuất chưa đồng bộ, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường do chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung.

Ông Huỳnh Thanh Toàn cho biết, chính quyền địa phương đang đề xuất đầu tư xây dựng hạ tầng cho làng nghề, bao gồm:

Hệ thống sân phơi và kho sấy hiện đại để chủ động sản xuất trong mọi điều kiện thời tiết.

Nhà sơ chế đạt chuẩn vệ sinh nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm.

Hệ thống xử lý nước thải tập trung để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Định hướng phát triển bền vững

Trong bối cảnh hội nhập và nhu cầu thị trường tăng cao, Gia Thuận đang đứng trước cơ hội đổi mới và mở rộng. Việc đầu tư công nghệ chế biến hiện đại, ứng dụng máy sấy năng lượng mặt trời, đồng thời xây dựng thương hiệu cá khô Gia Thuận có thể mở ra hướng phát triển mới. Ngoài ra, việc đẩy mạnh kết nối tiêu thụ qua thương mại điện tử, mở rộng sang thị trường xuất khẩu cũng được xem là chiến lược quan trọng.

Nếu được đầu tư đúng hướng, làng nghề chế biến cá khô Gia Thuận sẽ không chỉ giữ được nét truyền thống mà còn trở thành trung tâm chế biến thủy sản quan trọng của Đồng Tháp, tạo thêm việc làm, nâng cao đời sống người dân và góp phần thúc đẩy kinh tế biển của khu vực.

Làng nghề chế biến cá khô Gia Thuận là hơi thở của biển, vừa mang giá trị văn hóa truyền thống, vừa chứa đựng tiềm năng kinh tế to lớn. Để duy trì và phát triển bền vững, cần sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong việc đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Khi những bước đi này được triển khai, Gia Thuận sẽ không chỉ giữ được “hồn nghề” mà còn khẳng định vị thế trên bản đồ chế biến thủy sản của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.