Hà Nội thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa: Hướng tới phát triển xanh, tuần hoàn, đáng sống

Thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TU ngày 8/7/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội và Quyết định số 3489/QĐ-UBND ngày 12/7/2026 của UBND thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 135/KH-SNNMT triển khai Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường giai đoạn 2026-2030.

Xây dựng nền tảng quản lý từ dữ liệu số

Hai địa phương được lựa chọn triển khai thí điểm là xã Phúc Thịnh và xã Thư Lâm. Đối với 124 xã, phường còn lại, kế hoạch định hướng chủ động rà soát, lựa chọn những nội dung phù hợp với đặc điểm, điều kiện và yêu cầu phát triển của từng địa bàn để tổ chức thực hiện, tránh áp dụng máy móc, hình thức.

Điểm đáng chú ý của mô hình là cách tiếp cận tích hợp, coi nông nghiệp và môi trường không phải những lĩnh vực riêng lẻ mà gắn trực tiếp với chất lượng sống, sinh kế và khả năng thích ứng của người dân trước quá trình đô thị hóa.

Hiệu quả triển khai vì vậy không chỉ được đánh giá bằng số lượng công trình hay nhiệm vụ hoàn thành, mà thông qua những chỉ số cụ thể như chất lượng không khí, nguồn nước, khả năng tiêu thoát nước, tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải, diện tích không gian xanh và mức độ hài lòng của người dân.

Quá trình tổ chức thực hiện phải bảo đảm nguyên tắc “6 rõ”: rõ người chủ trì, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm phối hợp, rõ sản phẩm kèm chỉ số kiểm chứng, rõ thẩm quyền và nguồn lực.

Kế hoạch được cấu trúc thành 6 hợp phần trọng tâm, bao quát từ quản lý đất đai, dữ liệu số, bảo vệ môi trường đến tài nguyên nước, thủy lợi, nông nghiệp đô thị, không gian xanh và phát triển chuỗi giá trị.

Trong đó, dữ liệu được xác định là nền tảng quan trọng phục vụ quản lý và điều hành. Các thông tin về đất đai, vùng sản xuất, làng nghề, cụm công nghiệp, sông hồ, công trình thủy lợi, hành lang xanh… sẽ được rà soát, làm sạch và chuẩn hóa, tiến tới tích hợp trên bản đồ số dùng chung.

Đối với lĩnh vực đất đai, các địa phương tập trung rà soát sự phù hợp giữa quy hoạch và hiện trạng sử dụng đất; đồng thời xử lý những vấn đề liên quan đến hồ sơ địa chính, bồi thường, giải phóng mặt bằng, dự án chậm tiến độ và đơn thư khiếu nại.

Việc hình thành hệ thống dữ liệu đồng bộ, thường xuyên cập nhật sẽ giúp cơ quan quản lý nắm sát hiện trạng, nhận diện sớm những vấn đề phát sinh, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và hoạch định không gian phát triển.

Kiểm soát ô nhiễm từ nguồn, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Một nội dung quan trọng khác là chuyển mạnh từ xử lý ô nhiễm bị động sang chủ động kiểm soát ngay từ nguồn phát sinh.

Theo kế hoạch, các nguồn thải sẽ được kiểm kê, phân loại; chất lượng không khí, nước được quan trắc; bụi, tiếng ồn, mùi, nước thải và các điểm nóng về môi trường được theo dõi, kiểm soát. Cùng với đó là xây dựng quy trình phản ứng nhanh nhằm kịp thời xử lý những vấn đề môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.

Đối với chất thải rắn sinh hoạt, mô hình hướng tới quản lý xuyên suốt từ xác định lượng phát sinh, phân loại tại nguồn, tổ chức thu gom riêng đến xử lý các điểm tồn lưu.

Đáng chú ý, phụ phẩm nông nghiệp, chất thải hữu cơ, mùn cưa, gỗ thừa và các nguồn nguyên liệu có khả năng tái sử dụng sẽ được thu gom, tái chế, đưa trở lại chu trình sản xuất. Bao bì thuốc bảo vệ thực vật cũng được kiểm soát, thu gom và xử lý theo quy định.

Cách làm này nhằm từng bước chuyển từ tư duy “thu gom – xử lý” sang “giảm thiểu – tái sử dụng – tái chế”, tạo nền tảng phát triển kinh tế tuần hoàn ngay từ cấp xã.

Môi trường xanh, kinh tế tuần hoàn đang trở thành mục tiêu hướng tới của nhiều địa phương

Giữ không gian xanh với mô hình “Làng trong phố – Phố trong làng”

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, việc bảo vệ không gian sinh thái, cảnh quan và bản sắc làng quê được xác định là một trong những yêu cầu quan trọng.

Mô hình “Làng trong phố – Phố trong làng” được triển khai theo hướng giữ gìn, phục hồi hệ thống cây xanh, mặt nước, ao hồ và hành lang sinh thái; bổ sung cây bản địa, cải thiện cảnh quan, đồng thời bảo tồn những giá trị đặc trưng của làng quê trong quá trình phát triển đô thị.

Hạ tầng tài nguyên nước, thủy lợi và phòng, chống thiên tai cũng được rà soát đồng bộ. Các nguồn cấp nước, hành lang sông, hồ, ao; điểm trũng, hệ thống kênh mương, trạm bơm tiêu thoát nước được kiểm kê, đánh giá nhằm nâng cao năng lực ứng phó với ngập úng và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Cùng với hệ thống cảnh báo sớm bão, lũ, ngập úng dựa trên các kịch bản được số hóa, công nghệ bản sao số cũng được định hướng từng bước áp dụng đối với những công trình thủy lợi xung yếu.

Phát triển nông nghiệp đô thị, nâng giá trị trên một đơn vị diện tích

Nông nghiệp tại các địa bàn thí điểm được định hướng phát triển theo hướng an toàn, sinh thái, ứng dụng khoa học – công nghệ và thích ứng với đô thị hóa.

Các vùng sản xuất được rà soát để xác định rõ khu vực cần bảo tồn, duy trì, chuyển đổi hoặc phát triển mới. Hoạt động sản xuất từng bước gắn với mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, nhật ký điện tử và quy trình quản lý dịch hại tổng hợp.

Các cơ sở chăn nuôi, giết mổ được đánh giá nguy cơ dịch bệnh để áp dụng quy trình an toàn sinh học, kiểm soát chất thải và tăng khả năng tái sử dụng phụ phẩm theo hướng tuần hoàn. Chuỗi liên kết an toàn thực phẩm từ sản xuất đến tiêu thụ, phát triển sản phẩm OCOP và ứng dụng thương mại điện tử cũng tiếp tục được thúc đẩy.

Tại xã Phúc Thịnh, hơn 800ha rau màu chuyên canh cùng các sản phẩm OCOP đã được công nhận là lợi thế để địa phương phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ và các chuỗi sản xuất an toàn, qua đó nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích.

Mỗi địa phương một trọng tâm

Mô hình thí điểm không áp dụng một công thức chung mà được xây dựng trên cơ sở những vấn đề thực tiễn của từng địa phương.

Tại xã Phúc Thịnh, quá trình triển khai gắn chặt với tốc độ phát triển đô thị, các dự án giao thông và khu tái định cư. Bên cạnh quản lý đất đai, nhiệm vụ đặt ra là hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm, phát triển dịch vụ đô thị gắn với nông nghiệp, đồng thời kiểm soát nguồn thải từ các công trình xây dựng.

Các hành lang sinh thái quan trọng như sông Thiếp, sông Cà Lồ, đầm Vân Trì được chú trọng bảo vệ, qua đó duy trì không gian mặt nước, khả năng tiêu thoát nước và cân bằng sinh thái cho khu vực.

Trong khi đó, tại xã Thư Lâm, bài toán trọng tâm là xử lý hài hòa mối quan hệ giữa đất làng nghề gỗ, cụm công nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp xen kẽ.

Địa phương tập trung thúc đẩy chuyển đổi xanh tại các làng nghề, kiểm soát khí thải từ hoạt động sử dụng sơn, dung môi, xử lý nước thải; đồng thời củng cố chuỗi liên kết của các hợp tác xã rau an toàn, vùng sản xuất giống và nuôi trồng thủy sản.

Việc xác định đúng những vấn đề đặc thù của từng địa bàn được kỳ vọng giúp mô hình đi vào thực chất, thay vì triển khai đồng loạt theo một bộ tiêu chí cứng nhắc.

Lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo

Một điểm mới đáng chú ý của mô hình là tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà được tham gia xác định những vấn đề ưu tiên, giám sát quá trình thực hiện, phản biện và đánh giá kết quả.

Người dân Thư lâm ra quân hưởng ứng “Ngày hành động vì xã xã hội chủ nghĩa” đầu tiên. Ảnh: Quang Thái

Các chỉ tiêu liên quan trực tiếp đến chất lượng sống như chất lượng nước, không khí, điểm ngập úng, lượng nước thải phát sinh và tình hình xử lý chất thải được công khai, tạo điều kiện để cộng đồng cùng theo dõi.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cũng đặt yêu cầu về thời gian xử lý, phản hồi kiến nghị của địa phương không quá 3 ngày làm việc; đối với những nội dung phức tạp, thời gian tối đa là 7 ngày.

Theo lộ trình, các nhiệm vụ thành phần đến hết năm 2026 được tập trung phê duyệt trong tháng 8 và tháng 9/2026. Việc sơ kết, đánh giá bước đầu dự kiến thực hiện vào cuối tháng 12/2026 và quý I/2027, tạo cơ sở tiếp tục hoàn thiện và triển khai các nhiệm vụ trong những năm tiếp theo.

Việc thí điểm tại Phúc Thịnh và Thư Lâm vì vậy không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề cụ thể về đất đai, môi trường hay sản xuất nông nghiệp tại hai địa bàn, mà còn là quá trình kiểm nghiệm một phương thức quản trị và phát triển mới ở cấp cơ sở.

Từ dữ liệu số, quản lý tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm từ nguồn đến nông nghiệp tuần hoàn, bảo tồn không gian xanh và chuyển đổi sinh kế, các hợp phần đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là tạo ra môi trường sống tốt hơn cho người dân.

Kết quả thí điểm sẽ là cơ sở để Hà Nội đánh giá, hoàn thiện những cách làm phù hợp và từng bước nhân rộng, góp phần xây dựng Thủ đô phát triển xanh, tuần hoàn, hiện đại, giữ gìn bản sắc và đáng sống.

(Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội)